Site Conceptual Exposure Models     مدل های مفهومی اکسپوژر محیطی SCEM))، چارچوبی را برای اررزیابی کنونی و آینده ی مرتبط با اکسپوژر رادیونوکلیدها فراهم می کند. این گونه ریسک ها براساس محدودیت هایی که در حال حاضر و یا در آینده در مناطق مختلفی که مردم  ممکن است زندگی نمایند ارزیابی می شوند. تابش گیری از رادیونوکلیدها ناشی از ترکیبی از فعالیت های روزانه و ویژگی های فیزیکی محیط و رادیونوکلید هاست. SCEM، نمایی از رفتار  و فعالیت هایی که مردم در اثر آنها دچار تابش گیری می شوند و مجموعه ای از مسیرهای تابش گیری در زمان حال و آینده، سناریوهای تابش گیری و فاکتورهای مرتبط با تابش گیری مثل آهنگ تنفس و یا میزان بلع را فراهم می کند.    SCEM، از چهار بخش اصلی تشکیل شده است: الف) تعیین مرز محیطی که می بایست ریسک در آن آنالیز شود. هم چنین فهم ملاحظات و فعالیت های مردمی که در زمان حال و یا آینده در آنجا زندگی خواهند کرد. ب) تعیین مسیرهای اکسپوژر براساس فعالیت های روزانه مردم ج) اطلاع رسانی در مورد سناریوهای اکسپوژر در مردم د) انتخاب مقادیری برای فاکتورهای اکسپوژری که برای ارزیابی ریسک های مرتبط با اینگونه مسیرها و سناریوها مورد استفاده قرار می گیرند.   ارزیابی محیطی مهم ترین مرحله ی SCEM، تعیین حدود منطقه ای ایست که آنالیز ریسک می بایست درآن انجام شود. ارزیابی محیطی شامل چشمه های شناخته شده و یا بالقوه رادیونوکلید ها و محیطی است که در حال حاضر و یا در آینده رادیونوکلیدها ممکن است درآن گسترش یابند. وجود رادیونوکلیدها در محیط بستگی به شرایط مختلفی دارد، اما دلیل اصلی آن مربوط به فعالیت های کنونی و یا گذشته در استفاده از رادیونوکلیدها است. جهت ارزیابی محیطی نیاز به دانستن مراحل زیر می باشد: الف) محل و ترکیب چشمه های رادیونوکلیدها ب) ویژگی های رادیونوکلیدهای موجود در محیط ج) توزیع احتمالی رادیونوکلیدها در محیط اطراف چشمه د) روش های انتقال رادیونوکلیدها از چشمه ه) توریع جمعیتی و فعالیت های انجام شده در اطراف چشمه   مسیرهای تابش گیری مسیرهای تابش گیری، مکانیسم ها یا روش هایی را که شخص ممکن است در اثر آنها تخت تابش قرار بگیرد را توصیف می کند. برای اینکه شخص تحت تابش رادیونوکلیدها قرار گیرد لازم است  رادیونوکلیدها در محیط (خاک، هوا و آب) وجود داشته باشند . یک مسیر تابش گیری از اجزاء زیر تشکیل شده است: 1- چشمه هایی که در محیط تحت بررسی قرار  دارند . 2-  رادیونوکلیدهایی که در چشمه ها موجود هستند. 3-  مناطق تابش گیری که تماس احتمالی افراد با رادیونوکلیدها در آن انجام می شود. 4- رفتار ها و فعالیتهای روزانه افراد در محل کار و منزل 5-  محیط تابش گیری که شامل آب، خاک و هوا می باشد 6- مسیرهای تابش گیری مثل استنشاق، بلع و تابش گیری خارجی .......... شکل زیر اجزاء یک مسیر تابش گیری را نشان می دهد:






  ریسک بر اساس میزان غلظت رادیونوکلیدهای موجود در محیط محاسبه می شود. در ساده ترین شکل یک مسیر تابش گیری، شخص تحت تابش رادیونوکلیدهایی قرار می گیرد که در چشمه وجود دارند و اطلاعات مربوط به غلظت رادیونوکلیدها در آن محیط در دسترس می باشد. نمای شماتیک آن در شکل زیر نشان داده شده است 




     در بعضی از شرایط، رادیونوکلیدها توسط جریانهای طبیعی در محیط مثل جریان های زیردریایی و حرکت ذرات معلق در هوا از چشمه منتقل می شوند. در نتیجه باعث افزایش سطح تماس افراد با رادیونوکلیدها می شوند.   چشمه ها و مناطق دارای جشمه یک چشمه عبارت است از یک اکتیویته، فرآیند و یا حادثه ای که رادیونوکلیدها ی موجود در محیط از آن منشاء می گیرند. چشمه هایی که برای فعالیت های کنونی و یا آینده در مراکز صنعتی رادیونوکلیدها را جابجا می کنند معمولا تحت نظارت سازمان های فدرال می باشند و جابجایی و تخلیه رادیونوکلیدها را پایش می کنند.   رادیونوکلیدها رادیونوکلیدها با دانستن میزان اکتیویته چشمه ها در محیط مشخص می شوند. براساس این اطلاعات،  نمونه ها و آنالیز آنها منجر به تعیین وجود و توزیع رادیونوکلیدها در محیط می شود. در برخی از موارد ارزیابی میزان رادیونوکلیدها در محیط منجر به یک بررسی توصیفی خواهد شد. در عین حال تعیین مسیرهای تابش گیری و محیط های تابش ممکن است نیازمند ارزیابی بیشتر وجود و یا غلظت رادیونوکلیدها در محیطهای تابش معینی باشد. ویژگی های رادیونوکلیدها باعث تعیین مسیرهای تابش گیری بالقوه می شود. ویژگی های فیزیکی مثل حلالیت و نیمه عمر می توانند قابلیت اجرایی انواع گوناگون مسیرهای تابش گیری را تحت تاثیر قرار دهند. به عنوان مثال یک رادیونوکلید غیر محلول در آب در مقایسه با یک رادیونوکلید محلول در آب اهمیت چندانی  را در یک مسیر تابش گیری مربوط به آب ندارد. همچنین یک رایونوکلید دارای نیمه عمر کوتاه ممکن است پیش از انتقال از چشمه  به محل تابش گیری یا انتقال از یک محیط به محیط دیگر دچار تجزیه شود.   محیط های تابش گیری محیط تابش گیری عبارت است از محیط یا محیط هایی که ممکن است شخص  در آنها تحت تابش قرار می گیرد. محیط تابش گیری ممکن است یک محیط بسیار بزرگ (بخشی از یک شهر) ، یک محیط بسیار کوچک (یک ساختمان) و یا یک محیط تفریحی باشد. وجود رادیونوکلید در یک محیط بسادگی به فاکتورهای متعددی از جمله مقدار اکتیویته رها شده، مدت زمان رهایش، ویژگی رادیونوکلیدهای موجود در چشمه و شرایط انتقال آنها دارد.   رادیونوکلیدهای موجود در محیط در اثر شرایط زیر بوجود می آیند: 1- رهایش مستقیم به محیط( تخلیه مایعات بر روی زمین یا آب های سطحی) 2- انتقال از یک محیط به محیط دیگر(انتقال از خاک به هوا) 3- انتقال از چشمه اصلی یا محیطی که چشمه در آن قرار دارد. براساس توزیع رادیونوکلیدها و نوع فعالیتهایی که مردم در محیط های مورد ارزیابی انجام می دهند، محیط های تابش گیری به یکی از چند دسته زیر تقسیم می شوند: الف) محیطی که فعالیت های روزمره شخص در آن انجام می شود ب) محل نمونه برداری  در یک سیستم آب آشامیدنی ج) شعاعی در اطراف محلی که شخص در آن فعالیت می کند   اشخاصی که به صورت بالقوه در معرض تابش قرار دارند، نوع فعالیت مردم، مسیرهای تابش گیری از جمله موارد دیگری هستند که در ارزیابی ریسک می بایست مدنظر قرار گیرند.   ارزیابی ریسک های بالقوه مرتبط با یک سناریوی تابش گیری و مسیرهای تابش گیری مرتبط با آن نیازمند استفاده از پارامترهایی است که فاکتورهای تابش گیری نامیده می شوند. این فاکتورها، روش ها و ویژگی هایی را که بر تابش گیری ناشی از رادیونوکلیدها  در محیط  تاثیر می گدارند را توصبف می کند. همچنین فرکانس و مدت زمان تابش گیری و آهنگ ورود رادیونوکلیدها به بدن را نعیین می کنند.  فاکتورهای تابش گیری ممکن است از یک فرد به فرد دیگری و گروه های سنی و جنسیت متفاوت باشند. فاکتورهای  تابش گیری مرتبط با سن و جنسیت براساس میزان تغییر مشاهده شده در بین زیرگروه ها در یک جمعیت، و میزان اطلاعات در دسترس برای محاسبه میزان تابش گیری در زیر گروه های جمعیتی بستگی دارد.   Reference: Raddiological risk assessment and environmental analysis Edited by john e. till.Oxford university press,2008